Η έννοια του προλεταριακού κόμματος κατέχει κεντρική θέση στην πολιτική σκέψη και την πολιτική δράση του Μαρξ και του Ένγκελς. "Απέναντι στην συλλογική εξουσία των κατεχουσών τάξεων" υποστήριξαν ότι "η εργατική τάξη δεν μπορεί να δράσει ως τάξη παρά μόνο αν συγκροτηθεί σε πολιτικό κόμμα διακριτό και αντιτιθέμενο σε όλα τα παλιά κόμματα πού έχουν σχηματιστεί από τις κατέχουσες τάξεις". Πουθενά, ωστόσο, οι συγγραφείς του "Κομμουνιστικού Μανιφέστου" δεν εξέθεσαν με συστηματική μορφή μία θεωρία περί προλεταριακού κόμματος, περί της φύσεως και των χαρακτηριστικών του. Δεν εκπόνησαν εκ των προτέρων κανένα "σχέδιο" για την δημιουργία ενός επαναστατικού προλεταριακού κόμματος στο οποίο προσάρμοσαν το μετέπειτα θεωρητικό τους έργο και ουδέποτε ίδρυσαν οι ίδιοι ένα πολιτικό κόμμα. Η κατανόηση των ιδεών του Μαρξ και του Ένγκελς για τα προλεταριακά κόμματα είναι δυνατή μονάχα αν αυτές τεθούν εντός των ευρέως μεταβαλλόμενων ιστορικών και εννοιολογικών τους πλαισίων. Αυτό επιχειρεί να κάνει ο συγγραφέας τού βιβλίου με ενδιαφέρον και συστηματικό τρόπο, εξετάζοντας τα μείζονα "πρότυπα" του κόμματος μέσα στο έργο τους, καθένα από τα οποία αντιστοιχεί σε ένα στάδιο ή σε στάδια εξέλιξης του κινήματος της εργατικής τάξης σε μία ορισμένη περίοδο ή σε ορισμένες χώρες.