[{"id":151026,"title":"Μαρξισμός και επιστήμες","subtitle":"Ιστοριογραφικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις","description":"Στο βιβλίο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα το διάσημο έργο του Σοβιετικού μαρξιστή φυσικού, ιστορικού και φιλοσόφου Boris Hessen (1893-1936). Οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες των Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας του Νεύτωνα, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως ανακοίνωση στο 2ο Διεθνές Συνέδριο Ιστορίας των Επιστημών και των Τεχνικών που έγινε στο Λονδίνο το 1931. \u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΤο έργο του Hessen κατέχει στην ιστοριογραφία της ιστορίας των επιστημών μια μοναδική θέση, διότι με αυτό επιχειρήθηκε για πρώτη φορά μέσω της μαρξιστικής θεωρίας η ανάγνωση, η κατανόηση και η ανασυγκρότηση της ιστορικής γενεαλογίας ενός κορυφαίου για τη νεότερη επιστήμη έργου, των Μαθηματικών Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας του Νεύτωνα, όχι με όρους που παραπέμπουν στην ιδιοφυΐα του δημιουργού τους ή στην προϋπάρχουσα του Νεύτωνα φυσική θεωρία, αλλά με όρους που παραπέμπουν σχεδόν αποκλειστικά στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής του. \u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΓια αυτόν τον λόγο άλλωστε θεωρείται ένα από τα κλασικά προγραμματικά παραδείγματα μιας μαρξιστικής ιστοριογραφίας των επιστημών, στην οποία η επιστήμη κατανοείται ως ένα είδος εργασίας μέσα στο σύστημα της κοινωνικής παραγωγής. Η επίδραση του κειμένου του Hessen στη δημιουργία μιας μαρξιστικής σχολής \"εξωτερικής\" ερμηνείας της ιστορίας της επιστήμης, στον αγγλοσαξωνικό κυρίως χώρο, ήταν μεγάλη. Η παρουσία του αποτέλεσε το έναυσμα για τη συγκρότηση και δημόσια παρέμβαση στον χώρο της ιστορίας και της φιλοσοφίας της επιστήμης ενός περιορισμένου αλλά εξαιρετικά παραγωγικού κύκλου μαρξιστών επιστημόνων και ιστορικών, που με το έργο τους συνέβαλαν ουσιαστικά στη δημιουργία μιας μαρξιστικής κοινωνικής ιστορίας της επιστήμης. Εξίσου μεγάλη ήταν όμως η επίδρασή του και στη συγκρότηση μιας \"αντιμαρξιστικής\" κοινωνικής ιστορίας της επιστήμης, για την οποία αποτέλεσε μάλιστα αντικείμενο σκληρών κριτικών.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΗ πρώτη αυτή απόπειρα κατανόησης της ιστορικότητας όλων των πλευρών, και όχι μόνο των τεχνικών-επιστημονικών, ενός κορυφαίου επιστημονικού έργου με τη χρήση της μαρξιστικής θεωρίας εξακολουθεί να παραμένει μια από τις πληρέστερες και για τον λόγο αυτό συνεχίζει ώς τις μέρες μας να αποτελεί σταθερή βιβλιογραφική αναφορά για την ιστοριογραφία των επιστημών.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΗ παρούσα έκδοση περιλαμβάνει δύο κείμενα που έγραψαν με αφορμή την ελληνική μετάφραση του έργου του Hessen o Κώστας Γαβρόγλου και ο Αριστείδης Μπαλτάς. Τα κείμενα αυτά δεν αποτελούν μόνο ουσιαστικά βοηθήματα για την κατανόηση του κειμένου του Hessen αλλά -κυρίως αυτό- μας παρουσιάζουν με ολοκληρωμένο και κριτικό τρόπο ουσιαστικές πλευρές και σύγχρονα ζητήματα της μαρξιστικής ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΣτο κείμενό του ο Κώστας Γαβρόγλου παρουσιάζει μια κριτική ανασκόπηση των συζητήσεων σχετικά με τις μαρξιστικές προσεγγίσεις στην ιστορία των επιστημών. Ασκεί κριτική στις βασικές θεματικές που σημάδεψαν σε μεγάλο βαθμό τις συστηματικές απόπειρες για μια μαρξιστική ανάγνωση της ιστορίας των επιστημών: στην απόπειρα να δοθεί ένας ακριβής (μαρξιστικός) ορισμός της επιστήμης, στην άποψη ότι η τεχνολογία δεν είναι τίποτε άλλο παρά εφαρμογή των επιστημών, αλλά και στην \"αντίστροφή\" της, ότι, δηλαδή, οι τεχνικές και τεχνολογικές επινοήσεις παρακινούν τους επιστήμονες να βρουν τους θεωρητικούς νόμους που \"κρύβονται\" μέσα τους, καθώς και στη θέση περί ουδέτερης επιστήμης και καλής ή κακής χρήσης της. Στο κείμενο προτείνεται η διερεύνηση μιας μαρξιστικής ιστορίας των επιστημών μέσα από τις ιστοριογραφικές κατηγορίες της ενδεχομενικότητας και της επιστημονικής πρακτικής και τίθενται ορισμένα νέα ερωτήματα. Αναδεικνύεται η σχετική αυτονομία των επιστημών από τις δυνάμεις παραγωγής και τις σχέσεις που αυτές προσδιορίζουν και φωτίζεται ο ρόλος της στην ιστορικότητα των σχέσεων ανάμεσα στις επιστήμες και την κοινωνία. Έτσι οι επιστημονικές εξελίξεις ερμηνεύονται ως προϊόν όχι μόνο ενδογενών αλλά και εξωγενών παραγόντων, και περιορίζονται τα άκαμπτα αιτιοκρατικά ερμηνευτικά σχήματα που επικρατούσαν στο παρελθόν στην ιστορία των επιστημών.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΣτο κείμενο του ο Αριστείδης Μπαλτάς παρουσιάζει τα φιλοσοφικά προβλήματα που αναδύονται από τη μαρξιστική θεώρηση της επιστημονικής αντικειμενικότητας. Οι περισσότερες φιλοσοφικές προσεγγίσεις συγκλίνουν στο ότι μια επιστήμη όπως η Φυσική προσφέρει την αντικειμενική γνώση του μέρους του κόσμου που επιλαμβάνεται. Την άποψη αυτή φαίνεται να υιοθετούν και οι περισσότερες εκδοχές του μαρξισμού, εκείνης του ίδιου του Μαρξ συμπεριλαμβανομένης. Αλλά, από την άλλη μεριά, οι περισσότερες εκδοχές του Μαρξισμού, πάλι εκείνης του Μαρξ συμπεριλαμβανομένης, επιστρατεύουν ισχυρά επιχειρήματα για να ισχυριστούν ότι κάθε επιστήμη είναι κοινωνικό προϊόν και άρα δέσμια της εποχής της και των κοινωνικών συνθηκών που εκάστοτε επικρατούν. Δημιουργείται έτσι μια ένταση με επίκεντρο την επιστημονική αντικειμενικότητα. Η συμβολή του Αριστείδη Μπαλτά επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή την ένταση σε συνάρτηση με την εργασία του Hessen προτείνοντας παράλληλα μια μορφή διεξόδου που \"σώζει\" τόσο την αντικειμενικότητα όσο και την κοινωνική αγκύρωση της κάθε επιστήμης.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003eΠεριέχονται τα κείμενα:\u003cbr\u003e- Δημήτηρς Διαλέτης, πρόλογος στην ελληνική έκδοση \u003cbr\u003e- Boris Hessen, \"Οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες των \"Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας του Νεύτωνα\"\"\u003cbr\u003e- Κώστας Γαβρόγου, \"Μαρξισμός και ιστορία των επιστημών\"\u003cbr\u003e- Αριστείδης Μπαλτάς, \"Μαρξισμός και φιλοσοφία της επιστήμης: Επιστημονική αντικειμενικότητα έναντι κοινωνικού σχετικισμού \"\u003cbr\u003e- Δημήτρης Διαλέτης, \"Επίμετρο: Στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Boris Hessen\"","image":"http://www.biblionet.gr/images/covers/b153965.jpg","isbn":"978-960-211-948-8","isbn13":"978-960-211-948-8","ismn":null,"issn":null,"series":{"id":7862,"name":"Επιστήμες και Ιστορία","books_count":3,"tsearch_vector":"'episthmes' 'epistimes' 'istoria' 'kai' 'ke'","created_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00","updated_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00"},"pages":377,"publication_year":2010,"publication_place":"Αθήνα","price":"23.0","price_updated_at":"2010-05-03","cover_type":"Μαλακό εξώφυλλο","availability":"Κυκλοφορεί","format":"Βιβλίο","original_language":null,"original_title":"Science at the Cross-Roads: Papers Presented to the Internationan Congress of the History of Science and Technology, held in London from June 29th to July 3rd, by the Delegates of the USSR","publisher_id":36,"extra":null,"biblionet_id":153965,"url":"https://bibliography.gr/books/marksismos-kai-episthmes.json"},{"id":119581,"title":"Σώζειν τα φαινόμενα","subtitle":"Δοκίμιο για την έννοια της φυσικής θεωρίας από τον Πλάτωνα έως τον Γαλιλαίο","description":"Όταν ο Κέπλερ προσπαθούσε επανειλημμένως να ερμηνεύσει τις κινήσεις των άστρων με τη βοήθεια των ιδιοτήτων των ρευμάτων του νερού ή των μαγνητών, όταν ο Γαλιλαίος επιχειρούσε να συνδυάσει την πορεία των βλημάτων με την κίνηση της Γης ή όταν προσπαθούσε να συναγάγει την εξήγηση των παλιρροιών από την κίνηση της Γης, πίστευαν και οι δύο ότι κατ' αυτόν τον τρόπο αποδείκνυαν ότι οι κοπερνίκειες υποθέσεις έχουν τη βάση τους στη φύση των πραγμάτων. Αλλά στην πραγματικότητα αυτό που έκαναν ήταν ότι εισήγαγαν σιγά σιγά στην επιστήμη την αλήθεια ότι μία μόνο μορφή δυναμικής, με ένα ενιαίο σύνολο μαθηματικών τύπων, μπορούσε να αναπαραστήσει τις κινήσεις των άστρων, τις ταλαντώσεις της θάλασσας, την πτώση των βαρέων σωμάτων. Πίστευαν ότι \"ανανέωναν\" τον Αριστοτέλη, ενώ στην πραγματικότητα προετοίμαζαν τον Νεύτωνα.\u003cbr\u003eΑντίθετα με τον Κέπλερ και τον Γαλιλαίο, σήμερα πιστεύουμε, όπως ο Osiander και ο Bellarmino, ότι οι υποθέσεις της φυσικής δεν είναι παρά μαθηματικές κατασκευές που σκοπό έχουν ν\u0026lt;χ σώζουν τα φαινόμενα. Αλλά, χάρις στον Κέπλερ και στον Γαλιλαίο, σήμερα απαιτούμε από τις υποθέσεις αυτές να σώζουν ταυτοχρόνως όλα τα φαινόμενα του υλικού σύμπαντος.\u003cbr\u003e\u003cbr\u003e(Pierre Duhem)","image":"http://www.biblionet.gr/images/covers/b122181.jpg","isbn":"978-960-211-839-9","isbn13":"978-960-211-839-9","ismn":null,"issn":null,"series":{"id":7862,"name":"Επιστήμες και Ιστορία","books_count":3,"tsearch_vector":"'episthmes' 'epistimes' 'istoria' 'kai' 'ke'","created_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00","updated_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00"},"pages":348,"publication_year":2007,"publication_place":"Αθήνα","price":"20.0","price_updated_at":"2007-07-20","cover_type":"Μαλακό εξώφυλλο","availability":"Κυκλοφορεί","format":"Βιβλίο","original_language":"γαλλικά","original_title":"Σώζειν τα φαινόμενα: Essai sur la notion de théorie physique de Platon à Galilée","publisher_id":36,"extra":null,"biblionet_id":122181,"url":"https://bibliography.gr/books/swzein-ta-fainomena.json"},{"id":166856,"title":"Η αναγέννηση του Αρχιμήδη","subtitle":"Πώς ένα μεσαιωνικό βιβλίο του 10ου αι. ανατρέπει παγιωμένες απόψεις για τα αρχαία ελληνικά μαθηματικά","description":"Όταν τον Οκτώβριο του 1998 γινόταν στη Νέα Υόρκη η δημοπρασία του περίφημου Παλίμψηστου Κώδικα του Αρχιμήδη, ενός βυζαντινού χειρογράφου του 10ου αιώνα το οποίο δυόμισι αιώνες αργότερα μετατράπηκε σε παλίμψηστο, λίγοι ήσαν εκείνοι που προσδοκούσαν πως μια δεύτερη προσπάθεια ανάγνωσής του, σχεδόν 100 χρόνια μετά από το πρώτο εγχείρημα του J. L. Heiberg, θα έφερνε στο φως ευρήματα τέτοια που θα συμπλήρωναν κατά τρόπο ουσιαστικό τα σωζόμενα κείμενα της μεγαλύτερης μαθηματικής ιδιοφυΐας του αρχαίου κόσμου. Σήμερα πλέον έχει αποδειχθεί ότι το εύρος των ερευνών του Αρχιμήδη στα μαθηματικά ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που γνωρίζαμε, βασιζόμενοι στη μνημειώδη έκδοση του Heiberg (1910-1915) και την αντίστοιχη ελληνική έκδοση του Ε. Σ. Σταμάτη (1970-1974). Τα νέα ευρήματα ανακοινώθηκαν κατά την τριετία 2001-2004 σε μια σειρά τριών μελετών που φιλοξενήθηκαν στο περιοδικό Sciamus (εκδίδεται στην Ιαπωνία). Στην παρούσα συλλογή δημοσιεύονται οι μελέτες αυτές, συμπληρωμένες από μία επιπλέον μελέτη για τις μεθόδους τετραγωνισμού του Αρχιμήδη. Σε επίμετρο παρουσιάζεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένη η έκδοση και νεοελληνική απόδοση του κειμένου της \"Πρότασης 14\" της Μεθόδου, συμπληρώνοντας ένα σημαντικό κενό των παλαιότερων εκδόσεων των \"Απάντων\" του Αρχιμήδη από τους Heiberg και Σταμάτη.","image":"http://www.biblionet.gr/images/covers/b169920.jpg","isbn":"978-960-211-997-6","isbn13":"978-960-211-997-6","ismn":null,"issn":null,"series":{"id":7862,"name":"Επιστήμες και Ιστορία","books_count":3,"tsearch_vector":"'episthmes' 'epistimes' 'istoria' 'kai' 'ke'","created_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00","updated_at":"2017-04-13T02:00:58.693+03:00"},"pages":214,"publication_year":2011,"publication_place":"Αθήνα","price":"18.0","price_updated_at":"2011-08-26","cover_type":"Μαλακό εξώφυλλο","availability":"Κυκλοφορεί","format":"Βιβλίο","original_language":"αγγλικά","original_title":null,"publisher_id":36,"extra":null,"biblionet_id":169920,"url":"https://bibliography.gr/books/h-anagennhsh-tou-arximhdh.json"}]